Halil Eker, Nizip’teki Mimari Eserler, yüksek lisans tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2006. Bu metin 2006 yılındaki tespitleri aktarır.
KATALOG NO :3.2.2
YAPININ ADI : BÜYÜK HAMAM
ÇİZİM NO : 49
TARİHÇESİ
Yapının kimin tarafından ve ne zaman inşa edildiği kesin olarak bilinmemekle birlikte, Osmanlı devletinin son dönemlerinde inşa edildiği tahmin edilmektedir. Cumhuriyet dönemine gelindiğinde kullanım dışı kalan hamam harap olmuş ve çevrede oturanlar için tehlike arz etmeye başlaması üzerine 1982 yılında belediye tarafından yıktırılan yapının yerin çocuk parkı inşa edilmiştir.[52]
YAPININ TANIMI
Hamam ilçe merkezinde, Hamam Camii’nin hemen batısında yer almaktaydı. Kuzey güney doğrultusunda hafif meyilli bir arazi üzerine inşa edilmişti. Yapı dört eyvanlı ve dört hücreli bir plan göstermekteydi.
Hamamın yerinde günümüzde çocuk parkı bulunmaktadır.
Hamama yapının batı cephesine yerleştirilmiş olan koridorun kuzey cephesine yerleştirilmiş olan bir kapı ile girilmekteydi. Bu koridorun güneydoğu köşesine yerleştirilmiş olan ve birkaç basamak merdivenle ulaşılan hamamın soyunmalık bölümü büyük ölçülerde ve kare planlı idi. Bu bölümün üzeri kubbe ile örtülüydü. Kubbenin dört köşesine birer tane çeyrek kubbe yerleştirildiği söylenmektedir. Kubbede öküz gözü denilen yuvarlak pencereler açılmıştı. Kubbenin tam ortasına bir aydınlık feneri yerleştirilmiştir.
Soyunmalık bölümünün kuzeybatı köşesine yerleştirilen kapıdan sıcaklık bölümünde ki güneybatıdaki halvet hücresine geçilmekte, oradan da sıcaklık bölümünde yer alan diğer halvet hücrelerine ve eyvanlara ulaşılmaktadır. Sıcaklık bölümüne geçişi sağlayan halvet hücresinin soğukluk bölümü olarak kullanılmıştır. Kare planlı sıcaklık bölümünün ortasına göbek taşı yerleştirilmiştir. Orta bölüm ve halvet hücreleri kubbe ile örtülü iken, eyvanlar beşik tonozla örtülmüştü. Orta mekanı örten kubbede öküz gözü denilen pencereler açılmıştı. Bu kubbenin ortasına da bir aydınlık feneri yerleştirilmiştir.
Sıcaklık bölümünün kuzeyinde doğu-batı doğrultusunda uzanan ve bütün kuzey cephe boyunca uzanan dikdörtgen planlı ve beşik tonoz örtülü külhan bölümü bulunmaktaydı. Külhan bölümünün biri batıda, diğeri kuzeybatı köşede olmak üzere iki girişi bulunmaktaydı.
Dipnotlar
[52] Mustafa Yaprak’a verdiği bilgilerden dolayı teşekkür ederiz.
Fotoğraflar ve çizimler
Çizim : 49- Büyük Hamamın Tarifler Üzerine Çizilmiş Vaziyet Planı.
Bu yazı, Halil Eker’in 2006 tarihli “Nizip’teki Mimari Eserler” tezinin 36/37 numaralı yayın bölümüdür. Katalog: 3.2.2.
