Bu yazıyı Eylül 2000 tarihli Nizip.com dan aldım
Bakalım kim hatırlayacak
NİZİP VE NİZİPLİ AĞZIYLA DEYİMLER
Av. Müslüm AVKAN
Karpuzatan Dergisi
Bundan 40 yıl kadar önce bir Nizip Sabahı,güneş kuşluk vakti Daşbaş Dağından görünürken bir çok evde günün taşkalası başlamıştı. Fadik Bacı ahırdan çıkardığı geçilerini nahıra götürmek için arık kenarından elinde akkezesi nahır meydanının yolunu tuttu.Memik Dayı sabah namazı için hayat kapısının zırzasını açıp ayağında haphapı elinde tüsbahı camiye giderken Haddüç Bacıda oğlu Hösün'ü teze ekmek alması için zabığın ucundaki Fellah Abitin fırınına gönderdi.Hösün elinde çıkınıyla gelirken arkasından iki tane pissik tebelleş oldu. Pissikleri kovalamak için yerden bir havara daşı fırlattı. Pissikler komşu evin süllümünden süğüğüne oradanda çörtene tırmandılar.Bu arada Haddüç bacı piharinden aldığı hazvelin üstünde maş çorbası pişirirken tehmalminden de pendir,temetos,pirpirim, bakdeniz, bekmez çıkarıp yerdeki savana ve tempire koymuştu. Çirtikli sahanlarında birer çömçe maş çorbası içen çocuklar sonradan pirpirim dürümü yaptılar.Savandaki urvaları hayir ağacının altına döken Haddüç bacıya serçe ve zevzir kuşları zıvıldaşarak teşekkür ettiler.Horantayı işe gönderen Haddüç bacı piharindekidon kazanında asbab yıkamaya başladı,çocukların tumanlarını, köyneklerini,mahleflerini küllü suda kaynatıp tokkaşladı ve çivitledi kirli suları belladen arığa akıttı.Evde kalan küçük Ali'nin ayağındaki hayde bartışa takılınca Ali kafasını tağanın yanındaki hampara taşa çarptı ve duluğu şişti. Ağlayan Ali geçen kahgecinin sesini duyunca ağlamasını kesti künçülü ve şekerli kahge isteyen Aliye anası zambırlanarak küncülü kahge aldı. Ortanca oğlun da cercere binmeye gönderdi.Oğlu da ille it naresine bineceğim diye vızırdadı.Övey oğlunu da has ve darı almaya gönderdi. Çevre köylerden gelen köylüler de gün ışırken mallarını eşek ve mahralara veya at arabarıyla Hal'e,avrasaya ve masmanaya taşımaya başlamışlardı, acıkanlar uzun çarşıda noğut dürümü ve cartlak kebabı yiyip bıyan şerbetiyle serinliyorlardı.Tahtani mahallesin- deki Abdo dayının oğlu Hökkeşe bir zembil temetos ve biber şetili verip dikmesi için culluğun pınarının yanındaki bahçeye gönderdi. Kendisi de eşşeğin zikkesini çekip çulunu vurdu,mahraları çattı.Daheresini,bıhçısını,ölbesini,telisin, haralını mahranın bir gözüne,diğerini de
serpenelerini yerleştirip Balgız yolundaki hayatın yanındaki bağa gitti. Basdık,dilme ve bekmez için dımışkı kesti bir tiyekte hönüsü üzümüde yemek için kesip mahralara yerleştirdi. Abdo dayının avradı Emmin bacı da şire yapmak için komşu Zeyno bacıdan küşümlenerek halle ve tiştini istedi. Hedik yapan Zeyno bacı hedik alması için Emmin bacıya kasem içirdi.bir lengeride uşaklarına götürdü.Bir gün önce aldığı iteği de geri verdi.Elinde hedik lengerisi olan Emmin bacı karşı zabıktan gelen izar giymiş; iki avrat gördü, yaklaştıkalrında; "bee kele anam Sitti bacı sensin hardan geliysin?bee ele anam yanındaki de Cücükçü Hacce değil mi? " diye sordu.Başkarasını yukarıdan kaldıran kaldıran Cücükçü Hecce "beni
tanımadın mı kele anam " diye lafa karıştı, Fevkani mahallesinde kel Ali damda loğ loğlarken süyükten sıyışmış, hayada düşmüş,onun omuzunu yerine koydum,korkuluğunu tuttum,afat içirdim karın ağrısı için cadi hapı verdim diye haneğe devam etti.Yanlarında azemefeyme geçerken killani ve meşefa çıkınını yan evin bartışına koyup cora karıştı.Emmin bacı öğleye balcan kebabı, çiğköfte ve söörme yapacağını söylediği zaman Sitti bacı da herifinin şişbörek,malhıtalı köfte ve ve mumbar istediğini söyledi.
Yanlarındaki Şıho Emminin bahçesindeki mişmiş,tut ve hayir ağacındaki serçeler cıvıldaşıp arık kenarındaki bük üzümlerine konuyorlardı. Bu arada bir tosbağa ile elöpen bükün duldasında ilerleyip kayboldular. Komşunun oğlu küçük Vakkas elinde söbeleği masmananın kuş tağasındaki zevzir ve güvercinlere fırlattı. Milahmet Camisinde müezzin Kadirin öğlen ezanını duyduklarında,Sitti bacı "geç kaldık kele anam bizim herif bıtıracak hemen gidek" dedi. Emmin bacıyı kesafet basmış sürekli esniyordu. "Bee kele anam benimde devlüpten gelmiş döğmem var,sofuda dövicem.Kenneam halleden alıp teste koyacaktım" dedi.Akşam yapacağı şiveydiz yemeği için zahfur istedi. Gelecek sene bir maşara fazla ekeceğini söyledi.Hepsi geç kalacağız diye hızlı adımlarla evlerinin yolunu tuttular. Karkamış yolundaki buğdaylarını cercere veren Hasan Dayı dönşte bir eşşek yükü ortutla gelirken Birecik yolundaki ammisi oğlu İrbaama rastladı. "Haaradan geliysin yoorum irbaam? Gel bize gidek biraz hanek edek" dedi. İrbaam da potuğum göleğinin yanındaki tarlasını telbis edip has ve darı ekip zibillediğini söyledi. Şimdi eve gidip oğlu Hökkeş ile torunu Vakkası kara doktora götüreceğini Vakkasın idnaresinden dönüp pöçünü batırdığını, Hökkeşin de elindeki boş arağı kannesini kırıp elini cıncık kestiğini söyledi. Hasan dayıda" Aboov yoorum İrbaam size nazar değmiş bize gelde bizim arvat onlara üzerlik yoksa
kurşun döksün" dedi. Beraberce İrbaamın evine gitmek için zabığın içinde kayboldular.
Bakalım kim hatırlayacak
NİZİP VE NİZİPLİ AĞZIYLA DEYİMLER
Av. Müslüm AVKAN
Karpuzatan Dergisi
Bundan 40 yıl kadar önce bir Nizip Sabahı,güneş kuşluk vakti Daşbaş Dağından görünürken bir çok evde günün taşkalası başlamıştı. Fadik Bacı ahırdan çıkardığı geçilerini nahıra götürmek için arık kenarından elinde akkezesi nahır meydanının yolunu tuttu.Memik Dayı sabah namazı için hayat kapısının zırzasını açıp ayağında haphapı elinde tüsbahı camiye giderken Haddüç Bacıda oğlu Hösün'ü teze ekmek alması için zabığın ucundaki Fellah Abitin fırınına gönderdi.Hösün elinde çıkınıyla gelirken arkasından iki tane pissik tebelleş oldu. Pissikleri kovalamak için yerden bir havara daşı fırlattı. Pissikler komşu evin süllümünden süğüğüne oradanda çörtene tırmandılar.Bu arada Haddüç bacı piharinden aldığı hazvelin üstünde maş çorbası pişirirken tehmalminden de pendir,temetos,pirpirim, bakdeniz, bekmez çıkarıp yerdeki savana ve tempire koymuştu. Çirtikli sahanlarında birer çömçe maş çorbası içen çocuklar sonradan pirpirim dürümü yaptılar.Savandaki urvaları hayir ağacının altına döken Haddüç bacıya serçe ve zevzir kuşları zıvıldaşarak teşekkür ettiler.Horantayı işe gönderen Haddüç bacı piharindekidon kazanında asbab yıkamaya başladı,çocukların tumanlarını, köyneklerini,mahleflerini küllü suda kaynatıp tokkaşladı ve çivitledi kirli suları belladen arığa akıttı.Evde kalan küçük Ali'nin ayağındaki hayde bartışa takılınca Ali kafasını tağanın yanındaki hampara taşa çarptı ve duluğu şişti. Ağlayan Ali geçen kahgecinin sesini duyunca ağlamasını kesti künçülü ve şekerli kahge isteyen Aliye anası zambırlanarak küncülü kahge aldı. Ortanca oğlun da cercere binmeye gönderdi.Oğlu da ille it naresine bineceğim diye vızırdadı.Övey oğlunu da has ve darı almaya gönderdi. Çevre köylerden gelen köylüler de gün ışırken mallarını eşek ve mahralara veya at arabarıyla Hal'e,avrasaya ve masmanaya taşımaya başlamışlardı, acıkanlar uzun çarşıda noğut dürümü ve cartlak kebabı yiyip bıyan şerbetiyle serinliyorlardı.Tahtani mahallesin- deki Abdo dayının oğlu Hökkeşe bir zembil temetos ve biber şetili verip dikmesi için culluğun pınarının yanındaki bahçeye gönderdi. Kendisi de eşşeğin zikkesini çekip çulunu vurdu,mahraları çattı.Daheresini,bıhçısını,ölbesini,telisin, haralını mahranın bir gözüne,diğerini de
serpenelerini yerleştirip Balgız yolundaki hayatın yanındaki bağa gitti. Basdık,dilme ve bekmez için dımışkı kesti bir tiyekte hönüsü üzümüde yemek için kesip mahralara yerleştirdi. Abdo dayının avradı Emmin bacı da şire yapmak için komşu Zeyno bacıdan küşümlenerek halle ve tiştini istedi. Hedik yapan Zeyno bacı hedik alması için Emmin bacıya kasem içirdi.bir lengeride uşaklarına götürdü.Bir gün önce aldığı iteği de geri verdi.Elinde hedik lengerisi olan Emmin bacı karşı zabıktan gelen izar giymiş; iki avrat gördü, yaklaştıkalrında; "bee kele anam Sitti bacı sensin hardan geliysin?bee ele anam yanındaki de Cücükçü Hacce değil mi? " diye sordu.Başkarasını yukarıdan kaldıran kaldıran Cücükçü Hecce "beni
tanımadın mı kele anam " diye lafa karıştı, Fevkani mahallesinde kel Ali damda loğ loğlarken süyükten sıyışmış, hayada düşmüş,onun omuzunu yerine koydum,korkuluğunu tuttum,afat içirdim karın ağrısı için cadi hapı verdim diye haneğe devam etti.Yanlarında azemefeyme geçerken killani ve meşefa çıkınını yan evin bartışına koyup cora karıştı.Emmin bacı öğleye balcan kebabı, çiğköfte ve söörme yapacağını söylediği zaman Sitti bacı da herifinin şişbörek,malhıtalı köfte ve ve mumbar istediğini söyledi.
Yanlarındaki Şıho Emminin bahçesindeki mişmiş,tut ve hayir ağacındaki serçeler cıvıldaşıp arık kenarındaki bük üzümlerine konuyorlardı. Bu arada bir tosbağa ile elöpen bükün duldasında ilerleyip kayboldular. Komşunun oğlu küçük Vakkas elinde söbeleği masmananın kuş tağasındaki zevzir ve güvercinlere fırlattı. Milahmet Camisinde müezzin Kadirin öğlen ezanını duyduklarında,Sitti bacı "geç kaldık kele anam bizim herif bıtıracak hemen gidek" dedi. Emmin bacıyı kesafet basmış sürekli esniyordu. "Bee kele anam benimde devlüpten gelmiş döğmem var,sofuda dövicem.Kenneam halleden alıp teste koyacaktım" dedi.Akşam yapacağı şiveydiz yemeği için zahfur istedi. Gelecek sene bir maşara fazla ekeceğini söyledi.Hepsi geç kalacağız diye hızlı adımlarla evlerinin yolunu tuttular. Karkamış yolundaki buğdaylarını cercere veren Hasan Dayı dönşte bir eşşek yükü ortutla gelirken Birecik yolundaki ammisi oğlu İrbaama rastladı. "Haaradan geliysin yoorum irbaam? Gel bize gidek biraz hanek edek" dedi. İrbaam da potuğum göleğinin yanındaki tarlasını telbis edip has ve darı ekip zibillediğini söyledi. Şimdi eve gidip oğlu Hökkeş ile torunu Vakkası kara doktora götüreceğini Vakkasın idnaresinden dönüp pöçünü batırdığını, Hökkeşin de elindeki boş arağı kannesini kırıp elini cıncık kestiğini söyledi. Hasan dayıda" Aboov yoorum İrbaam size nazar değmiş bize gelde bizim arvat onlara üzerlik yoksa
kurşun döksün" dedi. Beraberce İrbaamın evine gitmek için zabığın içinde kayboldular.
