Hacı Mehmet Sayın Sabunhanesi

Halil Eker Üye

Üyelik: 2007-07-16 Herkese açık mesaj: 30

2026-10-24 06:00:02#338441

Halil Eker, Nizip’teki Mimari Eserler, yüksek lisans tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2006. Bu metin 2006 yılındaki tespitleri aktarır.

KATALOG NO :3.1.3.3
YAPININ ADI : HACI MEHMET (SAYIN) SABUNHANESİ
BULUNDUĞU YER: Pazarcami Mahallesi Sait Sokak No: 13’de yer
almaktadır.
ÇİZİM NO : 23-24-27-28
RESİM NO : 215-230

TARİHÇESİ

Yapının üzerinde herhangi bir kitabe bulunmamaktadır.

Ailenin torunlarından Halil Sayın’ın belirttiğine göre 1880’lerde Hacı Ahmet Ağa ve Hacı Mehmet Ağa adlı kardeşler tarafından yerli bir ustaya inşa ettirilmiştir. İki kardeşin birlikte yaptırmaya başladığı sabunhane, daha sonraları kardeşler arasındaki anlaşmazlık sonucu fabrika ikiye ayrılmıştır. Bu bölüşmede sayınlar sabunhanesinin batı bölümü de H. Mehmet ağaya kalmıştır. Uzun yıllar sabun imalathanesi olarak kullanılan yapı Cumhuriyet döneminde sabunhanenin şehir merkezinde kalması üzerine değişik amaçlarla kullanılmıştır.[44] Günümüzde dışa açılan iki dükkanı kullanılmakla birlikte yapı kaderine terkedilmiştir.

YAPININ TANIMI

Dıştan sade bir görünüme sahip olan sabunhane Nizip ilçesinin merkezinde Cumhuriyet meydanında yer almaktadır. Sabunhane iç avlulu ve iki katlı bir yapıdır. (Bkz. Çizim: 27-28) Birinci kat çapraz tonoz örtülüyken ikinci kat kırma çatı ile örtülüdür. Birinci katta sabun imal edilirken ikinci katta imal edilen sabunların serilip kurutulduğu ve kesimlerinin yapıldığı bölümler bulunmaktadır.

Sabunhane, avluyu üç taraftan sivri kemerlerle U şeklinde çevreleyen revak şeklindeki bölüm, giriş kısmındaki dikdörtgen bölümlerden ve bu bölümlerin gerisindeki dışa açılan dükkanlardan oluşmaktadır. Bu bölümde yıkılan bedestenin güney duvarı bulunmaktaydı.

Yapının tamamında düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır.

Sabunhanenin batı ve kuzey cepheleri sonradan yapılmış olan yapılarla kapatılmıştır.

Doğu cephenin güneyinde avluya bir koridorla bağlanan, yuvarlak kemerli bir girinti içinde yine yuvarlak kemerli, dikdörtgen görünüşlü ve çift kanatlı bir kapıya yer verilmiştir. Bu kapının kuzeyine iki adet dikdörtgen planlı ve üzeri beşik tonoz örtülü iki bölüme yer verilmiştir. Günümüzde de kullanılan bu bölümlerin doğuya açılan yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı birer kapısı bulunmaktadır. Bu bölümlerden güneydeki odanın giriş kapısının güneyine düz atkı taşlı, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli iki pencereye yer verilmiştir. Yine bu odanın giriş koridoruna açılan dikdörtgen açıklıklı, düz atkı taşlı ve madeni şebekeli dört pencereye yer verilmiştir.

Kuzeydeki ikinci dükkanın giriş kapısının güneyine yine aynı özellikte düz atkı taşlı, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli bir pencereye yer verilmiştir. Bu odanın kuzeyinde yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı ikinci bir giriş kapısına yer verilmiştir. Bu kapı bir koridor vasıtasıyla sabun üretilen bölümlere bağlanmaktadır.

Doğu cephenin güney bölümü, duvar içine yerleştirilmiş ayaklara oturan dört sivri kemerin taşıdığı bir bölümle Hacı Ahmet’e ait olan sabunhaneye bağlanmaktadır. Bu bölümün güney ve kuzey cephelerine yuvarlak kemerli, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli birer pencereye yer verilmiştir.

Güney cephede, giriş koridoruna açılan dükkan sonradan dükkan şeklinde dışa açılmıştır. Yapı batıda güneye doğru verev şeklinde genişletilmiştir. Bu bölüme sonradan bir dükkan eklenmiştir. Bu dükkanın güneyine kareye yakın dikdörtgen bir pencere yerleştirilmiştir. Bu dükkanın üst tarafına ikinci kata açılan yuvarlak kemerli, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli iki pencere açılmıştır.

Güneydeki sonradan açılan dükkanın batısına da düz atkı taşlı, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli üç pencereye yer verilmiştir. Güney cephenin doğusunda ikinci kata açılan yuvarlak kemerli, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli üç pencere açılmıştır. Bu pencerelerin batısında dikdörtgen açıklıklı ve ahşapla kapatılmış dört açıklığa yer verilmiştir. (Bkz. Foto: 216-217)

Doğu-batı doğrultusunda uzanan dikdörtgen avluya, batı cephenin güneye yakın bir yerine yerleştirilmiş olan yuvarlak kemerli girinti içinde yine yuvarlak kemerli ve çift kanatlı bir kapının gerisindeki giriş koridoruyla sağlanmaktadır.

Giriş koridorunun kuzey ve güney taraflarına dikdörtgen birer mekan yerleştirilmiştir. Güneydeki bölüme kuzey cepheye açılmış yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı bir kapı ile geçiş sağlanmaktadır. Bu kapının doğusuna bir, batısına iki adet yuvarlak kemerli, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli pencereye yer verilmiştir. Kuzeydeki dikdörtgen mekana güney cepheye açılmış olan yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı bir kapı ile geçiş sağlanmaktadır. Bu kapının da doğusuna bir, batısına iki adet yuvarlak kemerli, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli pencereye yer verilmiştir.

Avlunun zemini sonradan betonla kaplanmıştır.

Yapı sabun imalatının yapıldığı alt kat, bir iç avlu ve sabunların serilerek kurutulup kesildiği bölümlerden oluşmaktadır.

Sabun imalatı yapılan bölüm olan birinci kata batı cephenin kuzey ve güney köşelerine yerleştirilmiş yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı iki kapıdan girilmektedir. Güneydeki kapı beşik tonozlu bir koridor vasıtasıyla avluya açılmaktadır. Kuzeydeki yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı ikinci kapı ve gerisindeki koridor vasıtasıyla iç mekana ulaşılmaktadır. Beşik tonoz örtülü olan kuzeydeki giriş koridorunun kuzeyine ve güneyine dikdörtgen planlı ve beşik tonoz örtülü iki oda yerleştirilmiştir. Kuzeydeki odaya giriş koridorunun kuzey duvarına açılmış olan yuvarlak kemerli ve dikdörtgen görünüşlü bir kapı ile sağlanmaktadır. Bu odanın doğu cephesine düz atkı taşlı, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli bir pencere açılmıştır. Güneyde bulunan odaya giriş koridorunun güneydoğu köşesine açılmış olan yuvarlak kemerli ve dikdörtgen görünüşlü bir kapı ile girilmektedir.

Kuzeydeki odanın doğusuna biri koridora diğeri iç mekana açılan, beşik tonoz örtülü iki eyvana yer verilmiştir. İç mekana açılan doğudaki ikinci eyvan , giriş koridorundaki eyvana göre daha büyük ve derin tutulmuştur. Bu eyvanın batısında ikinci kata geçişi sağlayan kapıya yer verilmiştir.

Sabun imalatı yapılan bölüm avlunu kuzey ve batı sına yerleştirilmiş olan çapraz tonoz örtülü L şeklinde uzanan bölümün üst örtüsünü kuzeyde üç sıra, batıda iki sıra ayakla taşınmaktadır. Batıdaki bölüm güneye doğru uzatılmıştır. İç mekan ayaklar üzerine oturan sivri kemerlerle avluya açılmaktadır.

İkinci kata, giriş koridorunun batısındaki büyük eyvanın batısına yerleştirilmiş olan yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açılıklı bir kapının gerisindeki merdivenlerle ulaşılmaktadır. İkinci katın kırma çatı olan üst örtüsü avlunun güneyindeki bölüm hariç diğer bölümler açılarak, betonarme ayaklar atılmış ve üst örtü de betonarme olarak değiştirilmiştir. Avlunun güneyindeki bölüm kırma çatı ile örtülüdür. Üst kat da, alt katta olduğu gibi sivri kemerlerle avluya açılmaktadır. Güneydeki bölümün duvar ve kemerlerinde ahşap malzeme kullanılmıştır. Burada basık kemerler ve ahşaptan parmaklıklar kullanılmıştır.

İkinci katın doğu bölümünün güneyi yolun üstündeki sivri kemerlerle taşınan bir koridor vasıtasıyla Hacı Ahmet Ağa’ya ait olan sabunhaneye bağlanmaktadır.