Fincancıoğlu Sabunhanesi

Halil Eker Üye

Üyelik: 2007-07-16 Herkese açık mesaj: 29

2026-10-22 06:00:02#338422

Halil Eker, Nizip’teki Mimari Eserler, yüksek lisans tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2006. Bu metin 2006 yılındaki tespitleri aktarır.

KATALOG NO :3.1.3.1.
YAPININ ADI : NİZİP FİNCANCIOĞLU SABUNHANESİ
BULUNDUĞU YER: Saha Mahallesi Kahraman Sokak No: 31
ÇİZİM NO : 21-22
RESİM NO : 184-201

TARİHÇESİ

Yapının üzerinde herhangi bir kitabe bulunmamaktadır. Ancak ikinci kata geçişi sağlayan metal kapının üzerinde dövme tekniğiyle simetrik ay-yıldız, mühri-Süleyman motifi ve Arapça yazı ve rakamlarla “Hürriyet 1325” yazılıdır. Tarihi kaynakların taranmasından da bir netice alınamamıştır. Ayrıca yapıdan çıkarılan bir kasanın üzerinde Arapça 1850 tarihinin yazılı olduğu söylenmektedir.

Mahalle sakinlerinden alınan bilgiye göre, 19. yüzyılın ikinci yarısında Birecik’ten Nizip’e göç eden Fincancıoğlu ailesi mahalli bir ustaya inşa ettirmiştir. Uzun yıllar sabun imalathanesi olarak kullanılan yapı Cumhuriyet döneminde 1950’li yıllarda sabunhanenin şehir içinde kalması üzerine alt katın dış bölümleri dükkan şeklinde düzenlenmiş, iç mekanda otopark ve oto yıkama hizmete dönüştürülmüştür.[42]

YAPININ TANIMI

Dıştan sade bir görünüme sahip olan sabunhane Nizip ilçesinin merkezinde Saha Mahallesinde yer almaktadır. Sabunhanenin kuzeyinde geniş bir avlusu bulunmaktadır. İki katlı bir yapıdır. Birinci katta sabun imal edilirken ikinci katta imal edilen sabunların serilip kurutulduğu ve kesimlerinin yapıldığı bölümler bulunmaktadır.

Sabunhane, avluyu üç taraftan U şeklinde çevreleyen dikdörtgen bölümlerden oluşmaktadır. Avlunun kuzey cephesi boş bırakılmıştır. (Bkz. Çizim: 21-22)

Sabunhanede, kapının doğusunda kalan dört adet dikdörtgen odadan oluşmaktadır. Sabunhanenin doğu bölümü diğer bölümlere nazaran daha küçük tutulmuş ve buraya güneydekilere nazaran daha büyük tutulmuş bir dikdörtgen bölüm yerleştirilmiştir.

Sabunhanede, kapının batısında kalan bölüm; girişin hemen batısında dikdörtgen planda ve üzeri beşik tonoz örtülü bir hücre yerleştirilmiştir. Batıda ise kuzey-güney doğrultusunda uzanan büyük ebatlardaki tek bir bölümden oluşan sabun imalatının yapıldığı kısım bulunmaktadır.

Yapının tamamında düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır.

Avluyu doğu, batı ve güney yönlerde çevreleyen dikdörtgen mekanlara, kuzey cephede yer verilmemiş, kuzey cephe günümüzde yapılmış olan yapılarla kapatılmıştır.

Doğu cephe yapıya bitişik olarak yapılan bir binadan dolayı kapanmıştır.

Batı cephede alt kat düz duvar şeklinde ele alınmışken, yapının şehir içinde kalmasından dolayı bu cepheye sonradan birer kapı açılarak içte duvarlar örülmüş ve bu cepheye günümüzde beş dükkan yerleştirilmiştir. İkinci katta, dördü avluya bakan sivri kemerlere karşılık gelecek şekilde, biri de güneydeki koridora denk gelecek şekilde toplam beş adet pencere açılmıştır. Bu pencereler sepet kulpu şeklindeki kemerlere sahip dikdörtgen açıklıklardan oluşmaktadır. (Bkz. Foto: 186)

Güney cephede, batı cephede görüldüğü gibi alt katta sonradan kapı eklenmek suretiyle oluşturulmuş dükkanlara yer verilmiştir. Bu cephenin tam ortasında sabunhanenin giriş kapısı bulunmaktadır. Giriş kapısı yuvarlak kemerli girinti içinde, yine yuvarlak kemerli dikdörtgen açıklıklıdır.

Üst katta ise dışa açılan sekiz pencereye yer verilmiştir. Bu pencereler de sepet kulpu şeklinde kemerlere sahip, dikdörtgen açıklıklardan oluşmaktadır. (Bkz. Foto: 187)

Kuzey-güney doğrultusunda uzanan dikdörtgen avluya, güney cephenin ortasında açılmış olan büyük boyutlardaki bir kapıdan girilmektedir. (Bkz. Foto : 188)
Kapıdan sonra üzeri beşik tonoz örtülü giriş koridoru bulunmaktadır.

Avlunun zemini sonradan betonla kaplanmıştır.

Yapı sabun imalatının yapıldığı ve sabunların serilerek kurutulup kesildiği bölümlerden oluşmaktadır.

Sabun imalatı yapılan bölüm olan birinci kat iki kısma ayrılmıştır. Bu bölümlerden kapının batısında kalan kısma avluya giriş kapısının batısında yapılmış olan kare bir odadan ve batıdaki bölümün doğu duvarının güney bölümüne yakın bir yerde açılmış olan bir kapıdan girilmektedir. Girişteki kare odaya iki adet dikdörtgen açıklıklı ve yuvarlak kemerli pencere açılmıştır. Bu pencerelerin kuzeyinde kare bir bölüm olan kısma geçişi sağlayan yuvarlak kemerli ve dikdörtgen görünüşlü kapı yerleştirilmiştir. Bu kapının kuzeyinde de üst kata geçişi sağlayan aynı şekilde yuvarlak kemerli ve dikdörtgen görünüşlü bir kapı ve bunun gerisindeki merdivenler yerleştirilmiştir. (Bkz. Foto: 190)

Batıdaki L şeklindeki bölümün, batı kısmı kuzey-güney doğrultusunda uzanan ve ortadaki bir sıra ayağın ayırdığı iki bölümden oluşmaktadır. Üst örtü ortadaki beş serbest ve duvara bağlı 13 ayağa oturmaktadır. Bu bölüm tamamen çapraz tonozlarla örtülmüştür. (Bkz. Foto: 193-194)
Avluya giriş kapısının doğusunda kalan kısım dört adet dikdörtgen hücreden oluşmaktadır. Bu bölümün batısında kalan odaya, avluya girişi sağlayan koridorun doğu cephesine açılmış olan yuvarlak kemerli ve dikdörtgen görünüşlü bir kapıdan geçiş sağlanmaktadır. Bu kapının güneyine iki kuzeyine bir adet olmak üzere toplam üç adet yuvarlak kemerli ve dikdörtgen görünüşlü pencere açılmıştır. Bu odanın avluya bakan kuzey cephesine de iki adet yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı pencere açılmıştır.

Doğu bölümün ikinci odasına avluya açılmış olan yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı bir odadan geçiş sağlanmaktadır. Kapının doğusuna yine yuvarlak kemerli ve dikdörtgen görünüşlü bir pencere açılmıştır. Bu odada dikdörtgen planlı ve beşik tonoz örtülüdür.

Doğudaki üçüncü oda da aynı şekilde düzenlenmiştir. Kuzeydeki avluya açılan dikdörtgen görünüşlü ve yuvarlak kemerli kapı ve bunun doğusuna yerleştirilmiş bir pencere ile iç mekan aydınlatılmaya çalışılmıştır. Bu bölümün de üzeri beşik tonoz ile örtülüdür.

Doğuda yer alan son oda diğerlerine nazaran daha büyük tutulmuştur. Bu odaya güneydeki odaların duvarı ile doğudaki odanın duvarının kesiştiği noktada yine avluya açılan yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı bir kapı ile geçiş sağlanmaktadır. Bu kapının kuzeyine iki adet yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklı pencere açılmıştır. Bu bölüm duvara bağlı iki ayakla iki kısma ayrılmıştır. Güneydeki bölüm çapraz tonoz örtülüdür. Kuzeydeki bölümün yarısı yarım çapraz tonoz, kalan diğer yarısı da yarım beşik tonoz örtülüdür.

Yapının ikinci katına avluya girişi sağlayan koridorun kuzeybatı köşesine yerleştirilmiş olan kapının ardındaki merdivenlerle ulaşılmaktadır. (Bkz. Foto : 198)
Merdivenlere açılan kapı yuvarlak kemerli ve dikdörtgen açıklıklıdır. (Bkz. Foto : 196)
Bu katın planı da birinci katın tekrarı durumundadır. U planlı ikinci kat kırma çatı ile örtülüdür. Üst örtü U planın batı kolunda ortadaki beş serbest ve duvara bağlı simetrik olarak yerleştirilmiş 10 ayağa oturmaktadır. U planın güney ve doğu kollarının üst örtüsü güneyde duvara bağlı 7, doğuda bir ayakla, bu kolun kuzey ve batı bölümleri ise bağımsız altı ayağın taşıdığı sivri kemerlere oturmaktadır. Üst katın avluya bakan bölümleri revak şeklinde düzenlenmiştir. Dışa bakan cephelerde batıda beş, güneyde sekiz, kuzeyde bir olmak üzere toplam 14 sepet kulpu şeklindeki kemere sahip, dikdörtgen açıklıklı pencerelere yer verilmiştir.