Nizip Leylek Camii

Halil Eker Üye

Üyelik: 2007-07-16 Herkese açık mesaj: 14

2026-10-07 06:00:01#338274

Halil Eker, Nizip’teki Mimari Eserler, yüksek lisans tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2006. Bu metin 2006 yılındaki tespitleri aktarır.

KATALOG NO : 3.1.1.4
YAPININ ADI : NİZİP LEYLEK CAMİİ
BULUNDUĞU YER : Saha Mahallesi Cumhuriyet Caddesi’nde yeralmakta
ÇİZİM NO : 6
RESİM NO : 30-36

TARİHÇESİ

Kaynaklarda ve halk arasında Nizip’in bilinen en eski camisidir. “Tahtani camisi” olarak da bilinir. Tarih kitaplarından ve ünlü Alman Mareşal Moltke’nin anılarında desteklenen bilgilere göre, Leylek Camisinin olduğu yerde H.639 yılında da bir cami bulunuyordu. Büyük İslam komutanı Halit Bin Velid, Nizip’e geldiğinde Hasan Mader adlı sahabeyi buraya imam olarak atamıştı.[31]

Günümüzdeki cami ise ilçe müftülük kayıtlarına göre miladi 1761 yılında inşa edilmiştir. 1900’lü yılların başında yıkılan minarenin yerine 1950’li yıllarda Cafer Altınbıçak adlı usta tarafından bugünkü minare yapılmıştır. Cami 2001-2002 yıllarında V.G.M. tarafından restore edilmiştir.[32]

YAPININ TANIMI

Cami, Nizip ilçesinin güneybatısında, saha mahallesinde yeralmaktadır. Caminin kuzeyinde ve batısında L şeklinde küçük bir avlusu bulunmaktadır.

Cami dikdörtgen plânlı, üzeri çapraz tonoz örtülü, harim ile son cemaat yeri ve bir minareden oluşmaktadır. (Bkz. Çizim: 6) Camiye giriş kuzey cephesine açılmış olan yuvarlak kemerli bir kapı ile sağlanmaktadır.

Yapı içten çapraz tonoz, dıştan düz örtülüdür. Yapının orijinal minaresi 1900’lerde yıkılmış olup, bugünkü minare sonradan yapıya eklenmiştir.

Caminin tamamı düzgün kesme taş malzeme ile inşa edilmiştir. Harime giriş kapısı iki renkli kesme taş malzeme ile meydana getirilmiştir.

Dıştan sade bir görünüme sahip olan Nizip Leylek Camii, dıştan 15.30x11.10 m. ölçülerinde dikdörtgen bir plana sahiptir. Caminin harimine kuzey taraftaki yuvarlak kemerli kapıdan girilmektedir.

Yapının doğu cephesine açılan, yuvarlak kemerli, madeni şebekeli iki pencere ile iç mekân aydınlatılmaya çalışılmıştır. Yapının bu cephesine bitişik yapılan bir evden dolayı bu cephe kapanmıştır.

Yapının güney cephesinde de altta iki, üstte bir olmak üzere üç pencere ile iç mekan aydınlatılmaya çalışılmıştır. Altta yer alan pencereler yuvarlak kemerli ve madeni şebekelidir. Üstteki pencere ise mihrab bölümünün dışarıya taşıntı yaptığı yerin üzerinde olup, düz atkı taşlıdır. Mihrab bölümünün dışarıya yaptığı taşıntı, dış cephelerdeki tek hareketlilik unsurudur. (Bkz. Foto: 30)

Caminin batı cephesinde de yuvarlak kemerli ve madeni şebekeli iki pencereye yer verilmiştir. (Bkz. Foto: 30)

Dikdörtgen harimin kuzey cephesini son cemaat yeri kapatmaktadır. Son cemaat yeri dikdörtgen planlı ve düz dam örtülüdür. Son cemaat yerinin üst örtüsü beden duvarlarına oturmaktadır. Son cemaat yerine kuzey cephenin ortasındaki bir kapıdan girilmektedir.

Son cemaat yerine girilen kapı ile harime geçişi sağlayan kapı aynı eksende yer almaktadır. Harime geçişi sağlayan kapı sivri kemerli bir girinti içinde yuvarlak kemerli bir açıklıktan meydana gelmektedir. Kapının alınlığında günümüzde içi boş kitabelik yeri bulunmaktadır. Kapı iki renkli taşlarla meydana getirilmiştir. (Bkz. Foto: 32)

Kapının sağında ve solunda dikdörtgen açıklıklı, sivri kemerli birer girinti içinde, yuvarlak kemerli ve madeni şebekeli birer pencereye yer verilmiştir. Kapı ile pencereler arasına yuvarlak kemerli birer mihrabiye nişi yerleştirilmiştir. (Bkz. Foto: 31)

Son cemaat yerinin batı cephesine üst üste, dikdörtgen açıklıklı ve düz atkı taşlı iki pencere açılmıştır.

Son cemaat yerinin doğusuna minare kaidesi yerleştirilmiştir. Son cemaat yerinin kuzey duvarına, girişin sağında ve solunda olmak üzere birer pencere açılmıştır. Pencereler dikdörtgen açıklıklı ve düz atkı taşlıdır.

Harime son cemaat yerindeki kapıdan girilmektedir.

İçten 13.85x 9.55 m. ebatlarında dikdörtgen bir mekân olan harimin üzeri çapraz tonozlarla örtülüdür. 0.75 m. kalınlığındaki duvara bağlı on ve bağımsız iki ayakla üst örtü taşınmaktadır.

Yapının içinde de düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır.

Kıble duvarının tam ortasında mihrab bulunmaktadır. Mihrab tamamen düzgün kesme taş malzeme ile yapılmıştır. Yalnız sonradan mihrab nişinin içi ahşapla kaplanmıştır.

Duvardan taşıntı yapmayan mihrab 1.50 m. genişlik ve 4.30 m. yükseklikte dış ölçülere sahip dikdörtgen görünüşlüdür. Mihrabı çerçeve, hücre, sivri kemerli kavsara ve köşelik gibi unsurlar teşkil etmektedir.

Çerçeve, hücrenin iki yanına yerleştirilmiş birer sütunce ile bunun üstünde devam eden ve kavsarayı çeviren bir silmeden oluşmaktadır. Bu şekli ile dışa taşırılmayan mihrabı duvardan ayırıcı bir unsur olmaktadır. Bu silmenin üstünden başlayan bir başka silme ile mihrab miğfer şeklinde bir süsleme ile son bulmaktadır. Miğfer şeklinin ortasına oval formlu bir pencere yerleştirilmiştir. Sütunceler bitkisel süslemeli başlıklara sahiptir. Hücre 0.95 m. genişlik, 0.60 m. derinlik ve 2.40 m. yükseklikte yarım daire planlıdır. Yüzeyinde herhangi bir süsleme yoktur.

Köşelikler kavsaranın iki yanında yer almakta ve içten kavsaranın şekillendirdiği üçgen iki yüzeyden ibarettir. (Bkz. Foto: 33)

Harimin kuzeybatı köşesi kör bir pencere şeklinde, yuvarlak kemerli bir girintiye sahiptir.

Caminin kuzeydoğu köşesinde yer alan bugünkü minare, eski minarenin yerine 1955 yılında inşa edilmiştir. Minare kare kaideli, silindirik gövdeli ve tek şerefelidir. Kaidenin batı tarafında bulunan dikdörtgen açıklıklı düz atkı taşlı bir kapı ile minareye girilmektedir. Kapının üstünde alçak kabartma bir süsleme bulunmaktadır. (Bkz. Foto: 34)

Minarenin şerefe altlığı zengin süslemelere sahiptir. En altta yarım daireler şeklinde işlenmiş taşlardan oluşan bir bölüm, onun üstünde birer gülçe motifi işlenmiştir. Gülçe motiflerinin üst tarafına tabak şeklindeki çinilerin duvara gömülmesiyle oluşturulmuş baçini denilen çinilere yer verilmiştir. Bu çinilerin üzerinde ise mukarnas dizilerine yer verilmiştir. Şerefe taştan, ajurlu bir korkuluğa sahiptir. Minare petek, külah ve alemle son bulmaktadır. (Bkz. Foto: 36)