Uluyatır Kasabası Merkez Camii

Halil Eker Üye

Üyelik: 2007-07-16 Herkese açık mesaj: 10

2026-10-04 06:00:01#338173

Halil Eker, Nizip’teki Mimari Eserler, yüksek lisans tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2006. Bu metin 2006 yılındaki tespitleri aktarır.

KATALOG NO :3.1.1.1
YAPININ ADI : ULUYATIR KASABASI MERKEZ CAMİİ
BULUNDUĞU YER: Bozkoyunlu mahallesi PTT Caddesi’ndedir.
ÇİZİM NO : 3
RESİM NO : 2-17

TARİHÇESİ

Caminin harime geçişi sağlayan kapıları üzerindeki Farsça kitabeye göre 981-982/1573-1574 yıllarında Hacı Muhammet Bin Hacı Ali Şefkat Bin Kılıç ve Bozkoyunlu Şefkat Bin Kılıç tarafından yaptırılmıştır. Harime geçişi sağlayan orta kapı üzerindeki kitabeye göre Mısrî Hoca’nın oğlu Selim tarafından 1314/1896 yılında yapının onartıldığı anlaşılmaktadır. Cumhuriyet döneminde 1950 ile 1955 yılları arasında üst örtü açılmış ve betonarme ile kapatılmıştır. Cami günümüzde ibadete açıktır.

KİTABELER

1) Kapı üzerinde celi sülüs yazı türüyle ve Farsça yazılmış kitabe yer almaktadır. Kitabe Mermer malzemeye iki satır halinde kabartma tekniğiyle hakkedilmiştir. Harflerin aralarına lale rumi ve penç motiflerine yer verilmiştir. Satır araları cetvelle ayrılarak kartuşlanmıştır. (Bkz. Foto: 8)

Orijinal metni:

1- بحق سوره فتح و تبارك بصاحت بادرين منزل مبارك
2- قريه مزار صاحب الخير در شهر عينتاب حاج محمد بن حاج علي شفقت بن قلج في سنه 981

Okunuşu:

1- Bi-hakkı sûre-i Feth ve Tebâreke be-saht bâdireyn (?) menzili’l-mübârek
2- Karye-i Mezâr Sâhibu’l-hayr der şehr-i Ayntâb Hâcı Muhammed bin Hacı Ali Şefkat bin Kılıc fî sene 981

Anlamı:

1- Fetih ve Tebâreke surelerinin hakkı için …(?) bu mübarek yapı
2- Mezar Köyü’nden hayırsever Hâcı Muhammed bin Hacı Ali Şefkat bin Kılıc tarfından 981/1573 yılında (yaptırıldı).

2) Yapının doğu kapısı üzerinde ikinci kitabe yer alır. Bu kitabe de birincisiyle aynı teknik özelliklere sahip olup tamir kitabesidir. (Bkz. Foto: 9)

Orijinal metni:

1- بحق سوره فتح و تبارك بصاحت بادرين منزل مبارك
2- طئفه بوزقویونلی شفقت بن قلج سنه 982

Okunuşu:

1- Bi-hakkı sûre-i Feth ve Tebâreke be-saht bâdireyn (?) menzili’l-mübârek
2- Tâife-i Bozkoyunlu Şefkat bin Kılıc sene 982

Anlamı:

1- Fetih ve Tebâreke surelerinin hakkı için …(?) bu mübarek yapıyı
2- Bozkoyunlu’lardan Şefkat bin Kılıc 982/1574 yılında yaptırdı.

İki kitabe, bir yıl farkla yazılmış fakat aynı yazı üslubu ve teknik özelliklere sahiptir. Kitabelerden birincisinde kasabanın adının “karye-i mezar” (Yatır Köyü); ikincisinde de yapının banisi olan “Bozkoyunlu” sülalesinden olduğu vurgulanmıştır.

3) Yapının harime açılan orta kapısı üzerindeki üçüncü kitabesi celi sülüs yazı türüyle, Osmanlı Türkçesiyle, beş satır halinde, mermere kabartma tekniğiyle hakkedilmiştir. (Bkz. Foto: 10)

Orijinal metni:

1- اولدی مصری خوجه نك اوغلی سلیم
2- سعی ایدوب بانئ ثانی گویا
3- مال و جان بزل ایدوب اهل خیرات
4- دیدیلر جامع خبریه اكا
5- سنه 1314 م

Okunuşu:

1- Oldu Mısrî Hoca’nın oğlu Selim
2- Sa’y edip bâni-i sâni güyâ
3- Mâlü cân bezl edip ehl-i hayrât
4- Dediler câmi-i Hayriye ona
5- Sene 1314 Muharrem

Anlamı:

Mısrî Hoca’nın oğlu Selim, hayır sahibi kişilerle birlikte can ve mallarıyla çalışıp bu caminin ikinci bânisi oldu. Ona (yapıya) “hayırlı bir cami = Cami-i Hayriye” diyerek 1314/1896 yılının muharrem ayında onarttı.

Yapının son cemaat yeri içinde kalan minare kaidesinde, başka bir yapıdan getirildiği söylenen, çok fazla yıpranması sebebiyle okunamayan dördüncü bir kitabe daha vardır. Altı satır halinde celi sülüsle ve Arapça taş malzemeye yazılmış bu kitabenin yapıyla ilgisi anlaşılamamıştır. Ancak bazı kelimelerden hareketle taş vakfiye niteliğinde olduğu söylenebilir.

YAPININ TANIMI

Dıştan sade bir görünüme sahip olan cami, Nizip ilçesinin güney batısında Uluyatır kasabasında yer almaktadır.

Tamamı düzgün kesme taş malzeme ile inşa edilen cami, enine dikdörtgen planlı ve iki sahınlı harim, düz dam örtülü son cemaat yeri, bir minare ve küçük bir avludan oluşmaktadır. Avluya doğu cepheden açılan bir kapı ile girilmektedir. (Bkz. Çizim: 3) Cami yapılan tamiratlarla günümüze sağlam olarak ulaşmıştır.

Dıştan 24.00x13.70 m. ebatlarında dikdörtgen bir plana sahip olan caminin harimine kuzey yöndeki kapıdan girilmektedir.

Doğu cephede harime açılan basık kemerli, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli bir pencere ile iç mekan aydınlatılmaktadır. (Bkz. Foto: 3) Güney cephede, mihrabın dışarıya taşıntı yaptığı yerin iki yanında ikişer pencere bulunmaktadır. Bu pencereler de doğu cephedeki pencerenin bir tekrarı durumundadır. Basık kemerli, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekelidirler. (Bkz. Foto: 5)

Mihrab nişinin olduğu kısım dışa taşırılmak suretiyle vurgulanmıştır. Bu taşıntının üst tarafında biri kare, diğeri yuvarlak olmak üzere iki pencereye daha yer verilmiştir. (Bkz. Foto: 5)

Batı cephe, doğu cephenin bir tekrarı durumundadır. Bu cephede de harime açılan basık kemerli dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli bir pencereye yer verilmiştir. Bu cephenin kuzeye yakın bir yerinde dikdörtgen bir pencere daha bulunmaktadır. (Bkz. Foto: 4)

Harimin kuzeyini kaplayan son cemaat yeri, dikdörtgen planlı ve düz dam örtülüdür. Son cemaat yerinin düz dam şeklindeki üst örtüsü kuzeyde üç sütunun taşıdığı sivri kemerlere, diğer yönlerde beden duvarlarına oturmaktadır. Kemer araları orijinalde av Son cemaat yerine kuzey cephenin ortasındaki iki kanatlı bir kapı ile girilmektedir. (Bkz. Foto: 6) Son cemaat yerinden girilen kapı ile aynı eksende harime girişi sağlayan kapı bulunmaktadır. Harime girişi sağlayan kapı basık kemerlidir. Harime iki kanatlı demir bir kapıdan girilmektedir. Kapının iki yan tarafına harime açılan iki kapı daha yerleştirilmiş, fakat bu kapılar günümüzde kullanılmamaktadır. Bu kapıların üzerine Osmanlıca birer kitabe yerleştirilmiştir. Kapıların arasına basık kemerli, dikdörtgen açıklıklı ve madeni şebekeli birer pencere açılmıştır. Ortadaki kapının doğusunda bir mihrabiye nişine yer verilmiştir. (Bkz. Foto: 7)

Son cemaat yerinin batısında minare kaidesi bulunmaktadır. Harime son cemaat yerindeki üç kapıdan girilmektedir. İçten 22.70x9.10 m. ebatlarında enine dikdörtgen bir mekan olan harimin üzeri ortada doğu-batı yönünde uzanan dört ayağın taşıdığı sivri kemerlere oturmaktadır. İkisi sekizgen dıştaki ikisi kare olan bu ayaklar camiyi iki nefe ayırmaktadırlar. (Bkz. Foto: 14)

Kıble duvarının tam ortasında, kapı ile aynı eksende mihrab nişi bulunmaktadır. Duvardan taşıntı yapmayan mihrab 0.93 m. genişlik ve 2.77 m. yükseklikte dış ölçülere sahip dikdörtgen görünüşlüdür. Mihrabı çerçeve, hücre ve sivri kemerli kavsara gibi unsurlar teşkil etmektedir.

Çerçeve, hücrenin iki yanındaki sütuncelerle sınırlandırılmıştır. Bu şekli ile dışa taşırılmayan mihrabı duvardan ayırıcı bir unsur olmaktadır. Çerçeveyi oluşturan sütunceler süslemeli başlıklara sahiptirler. Sütuncelerin üzerinden başlayan bir oval silme kavsarayı çevrelemektedir. Hücre 0.93 m. genişlik, 0.70 m. derinlik ve 2.52 m. yükseklikte yarım daire planlıdır. Yüzeyinde herhangi bir süsleme yoktur. Yalnız sonradan içi ahşapla kaplanmıştır. (Bkz. Foto: 13)

Mihrabın sağında yeni yapılmış ahşap minber bulunmaktadır. Minber orijinal değildir. (Bkz. Foto: 12) Mihrabın solunda bir dolap nişine yer verilmiştir.

Harimin kuzey duvarında, giriş kapısının yan taraflarına birer dolap nişi yerleştirilmiştir. (Bkz. Foto: 15)

Caminin kuzeybatı köşesinde yer alan minare kare kaideli, silindirik gövdeli ve tek şerefelidir. Minare kaidesinde halk arasında camiye su getirene ait olduğu söylenen bir kitabe bulunmaktadır. Kaidenin batı tarafında bulunan dikdörtgen açıklıklı düz atkı taşlı bir kapı ile minareye girilmektedir.

Minarenin cami beden duvarları seviyesinde dama açılan kaş kemerli bir kapı açıklığına yer verilmiştir. Bu kapının üst tarafında zencerek motiflerinden oluşan bir bilezik bulunmaktadır. (Bkz. Foto: 17)

Minarenin şerefe altı zengin geometrik süslemelere sahiptir. Şerefeye üç dilimli, dikdörtgen açıklıklı bir kapı ile geçiş sağlanmaktadır. Minare petek, külâh ve alemle son bulmaktadır. (Bkz. Foto: 17)