Gaziantep İli, Nizip ilçesi sınırlarında bulunan Rumkale, Yavuzeli İlçesi Kasaba köyünün güneyinde yer alır. Merziman Çayı ile Fırat Nehrinin kesiştiği bir noktada bulunan Rumkale; İl merkezine 67, Nizip ilçesine 30 km uzakta olup, gayet sağlam ve müstahkem bir kaledir. Günümüze kadar geçen tarihi süreç içerisinde çeşitli adlar ile anılır olmuştur. Asurlar döneminde Şitamrat Süryaniler Kal'a Rhomayta Ermeniler Hromklay Memlüklüler döneminde Kal At el-Müslimin adıyla anılan kale daha sonraları kale-i Zerrin (Altın Kale), günümüzde ise Rumkale adıyla anılmaktadır.
Rumkale 120x230 m. ebadında yaklaşık 3500 metre karelik bir alanı kaplamakta, doğayla uyumlu bir mimariye sahip olup büyük ve kesme taşlarla inşa edilmiş, bir tanesi doğuya yani Fırat nehirne diğeri ise Merziman Çayına açılan iki kapısı bulunmaktadır. Kuzey ve Doğuda bulunan surlarda dikdörtgen bir plana sahip yedi burç ve kuzeyde çok sayıda mazgal pencere yer alır. Günümüze kadar sağlam olarak gelebilmiş olan burçlar surlar kuzey kesimindedir. Kalenin güney kesimi ise 12. yy başlarında, 30 m. yüksekliğinde ve 20 m. genişiliğnde insan eli ile oyularak hendek haline getirilmiştir.
Rumkale'yi 1838 yılında ziyaret eden Mareşal Helmut Von Moltke, kayanın nerede bittiği, insan eserinin nerede başaladığını kestirmenin güç olduğunu ve kaleden bakınca Fırat nehrinin gümüş bir şerit gibi ayaklar altında uzanıp aktığını belirtmektedir. Rumkale, Birecik Barajının su tutmasıyla birlikte üç tarafı sularla çevrilmiş olup, bir yarım aa haline gelmiştir. Kalede bugün görünen mimarı eserler arasında, Osmanlılar döneminde yapılmış mescit, Aziz Nerses Kilisesi, Barşavma Manastırı, çok sayıda yapı kalıntısı, su sarnıçları ve bir helezonik su kuyusu vardır. Helezonik kuyu içerisinden basamaklarla Fırat Nehrinin seviyesine kadar inilebilmektedir. Kuyu yaklaşık 8 m. genişliğinde ve 75 m. derinliğinde olup, Fırat Nehriden su temin etmek için yapılmıştır. Kuyunun silindirik iç yüzünde kayanın oyulmasıyla helezonik bir merdiven meydana getirilmiştir.
Fırat nehri boyunca ele geçen çakmak taşından yapılmış aletler ve diğier kalıntılar, insanların Rumkale ve çevresinde yontma taş (Paleolitik) döneminden beri yerleştiğini kanıtlamaktadır. Bu dönemden sonraki iskan yerleri ise Fırat vadisinde Tunç çağından başlayıp Kalkolitik döneme kadar inen höyüklerle izlemekteyiz. Rumkale ve çevresiyle ilgili antik kaynaklardaki ilk bilgiye, Asur Kralı III. Salmanassar tarafından MÖ. 855'te zapt edilen "Şitamrat" yerleşimiyle ulaşmaktayız. Bu yerin Rumkale olduğu araştırmacılar tarafında ifade edilmektedir. Rumkale çevresi bölgedeki stratejik konumu sebeiyle Med, Pers, Helenistik ve Roma dönemlerinde iskan görmüştür.
,
Ulaşım :
Gaziantep / Nizip'de bulunan Zeugma antik kentine geldikten sonra Kumla vapuru ile ulaşım sağlanabileceği gibi karayolu ile gitmekde mümkündür.
İl Özel İdare buraya 3 adet iskele yaptı (Rumkale'nin doğu ve batı kapısı ile Kasaba Köyü'nün sahil kısmı olmak üzere)
Yollara yön ve tanıtıcı tabelalar yerleştirildi
İl Özel İdaresi Zeugma Antik Kenti ile Rumkale arasında yapılacak olan turistik turlarda kullanılacak olan 180 kişi kapasiteli Kumla adlı vapuru aldı. Bu vapurun Zeugma Antik Kenti ile Rumkale arasında geziye başlamasıyla birlikte bölgede kültür turizmi canlılık kazandı.
Rumkale, Asur Kralı III.Salmanasar tarafından 885’te alınan Şitamrat şehri olarak kabul edilmektedir. Buna karşın bazı araştırmacılar, yerleşimi Fırat kıyısında bugünkü Belkis köyünün yukarısındaki Urum (Hörüm) olarak kabul etmiş, bazıları da Urima’nın Rumkale olduğunu öne sürmüşlerdir. Rumkale’yi Süryaniler Kal’a Rhomayta, Ermeniler de Hromklay olarak adlandırmışlardır. Rumkale, 1113-1166 tarihleri arasında Katolikosluk makamı olarak kullanılmıştır. 1292’de Mısırlı Melik el-Eşref tarafından alınana kadar bu makam varlığını burada sürdürmüştür. 13 yüzyılda Yakubilere de patriklik makamı olarak hizmet veren Rumkale Mercibadık Savaşından (1516) sonra Osmanlı egemenliğine girmiş ve Halep eyaletine bağlanmıştır. Şanlıurfa ile Gaziantep arasında sınır oluşturan Fırat Nehri kıyısında yükselen Rumkale’den güneye doğru nehir kıyısı izlenirse, Suriye sınırları içindeki Carabulus’a kadar birçok kalenin yer aldığı görülmektedir. Aynı noktadan kuzeye doğru yol alındığında, Samsun’a kadar başlıcalarını Amasya, Tokat ve Sivas kalelerinin oluşturduğu tahkimat yapılarıyla karşılaşılmaktadır. Rumkale, bu kaleler zincirinin en önemli halkasıdır. Fırat’ın batı yamaçlarında ve sert kalkerli kayalar üzerine inşa edilmiştir. Doğu, kuzey ve batısındaki duvarlar yüksek kayalarla çevrilidir. Kale günümüzde harap durumdadır. Büyük ve kesme taştan inşa edilen kalenin güneydoğuya açılan tek kapısı vardır. Kalede, kale beyinin konağının kalıntıları, 17.yüzyılın ikinci yarısına ait Aziz Merses Ermeni kilisesi, çok sayıda kalıntı, su sarnıçları ve bir kuyu yer almaktadır. Rumkale’de bulunan taşınmaz kültür varlıkları, İdaremiz ve Hacettepe Üniversitesi arasında yürütülen “Birecik, Halfeti ve Suruç ilçeleri Taşınmaz Kültür Varlıklarının Belgelenmesi Projesi” kapsamına alınmıştır. Gaziantep’in Nizip ilçesine bağlı Kalemeydanı köyü sınırları içinde olan Rumkale, inşası sürmekte olan Birecik Barajı’ndan etkilenecek tarihi eserler arasında sunulmaktadır. Yaklaşık 500 metre yükseklikte bir tepe üzerinde konumlanmış olması nedeniyle Rumkale barajın 385 metreye yükselecek suları altına kalmayacak, ancak zaten güç olan ulaşımı daha da zorlaşacaktır. Halen, Rumkale’ye ulaşmak için üç yol mevcuttur:Birinci yol için, Şanlıurfa’nın Halfeti ilçesine gidip Sal ile Fırat Nehri’nden Kalemeydanı köyüne geçip, sonra da yaklaşık 45 dakika süreyle engebeli arazide zor bir yürüyüşü göze almak gerekiyor. Ulaşımın ikinci yolu için ise, Gaziantep’in Yavuzeli ilçesine bağlı Kasaba köyü üzerinden ve Kasaba’dan sonra yaklaşık 45 dakika sürecek bir yürüyüşün ardından Merzimen Çayı’nın geçilmesi gerekiyor. Son olarak Nizip’in Kamışlı köyü üzerinden yaklaşık bir saatlik yürüyüş ile Rumkale’ye ulaşılabilir. Her üç güzergahtan da Rumkale’nin yakınlarına ulaşarak görkemli manzarayı fotoğraflamak olanağı var. Kalenin üstüne tırmanmak ise ayrı bir çaba gerektiriyor.
Yıllardan beri tarihi Rumkale harabelerinin Yavuzeli sınırları içinde olduğunu sanıyorduk.Yapmış olduğumuz bazı araştırmalar Antik RUMKALE harabelerinin Nizip ilçe sınırları dahilinde olduğu yönündedir.Tüm tanıtım kitaplarında ve resmi bürokraside Yavuzeli ilçesi ön plana çıkarken artık buna bir son vermenin zamanı geldi sanırım.İlçe Kadastro müdürllügümüz bu konu ile ilgili bizleri aydınlatırsa memnun oluruz..
Rumkale İlçemiz sınırları dahilinde olup,Yavuzeli ilçesi ile hiçbir resmi bağlantısı yoktur Rumkale Nizip e bağlı şuan baraj suları altında kalan kalemeydanı köyüne bağlıydı.Maalesef her ne kadar Rumkale İlçemiz Nizip e bağlı olsada Yavuzeli ilçesi bizden daha çok sahipleniyor vede sahip çıkıyor.Yani özlük hakkı biz Nizip e söz hakkı ise Yavuzeli'ne düşüyor.Sonuçta Yavuzeli de yabancı değil bizim ilçemiz nihayetinde.
Ramazan abi aslında çok güzel bir konuya değinmiş,ama işte maalesef ulaşım YAVUZELİ ilçesinden daha kolay sağlandığı için dolayısıyla Yavuzeli ön plana çıkıyor. Yoksa kesinlikle Nizip sınırları içerisinde.
ya aslında bizim oraya direk giden bir yolumuz bile yok gitsek dahi karayolu ile yavuzeli üstü baraj yoluyla tekne gezisi ile sahiplensek bile bakamadıktan sonra kendimize mal etsek neye yarar...
Bu gazetenin haberine görede RUMKALE Yavuzeli ilçesi sınırları içerisindeymiş
Nizip Bağımsız Siyasi Gazetenin 19.09.2007 tarih ve 4999 sayılı haberi
Gaziantep’in Yavuzeli Kaymakamlığı tarafından hazırlanan ‘Rumkale tarihi alanının tanıtılması ve turizmi kazandırılması projesine’ Türkiye-Suriye Bölgelerarası İşbirliği Programından maddi destek sağlandı.
Yavuzeli Kaymakamlığı tarafından hazırlanan ‘Rumkale tarihi alanının tanıtılması ve turizmi kazandırılması projesine Türkiye-Suriye Bölgelererası İşbirliği Programı’ndan maddi destek sağlanmasına karar verildi. Programdan verilecek 100 bin dolara ek olarak İl Özel İdare Genel Sekreterliği ve Yavuzeli Kaymakamlığı’nın katkılarıyla projeye ayrılan destek 120 bin dolara ulaştı.
Yavuzeli ilçesi sınırları içerisinde bulunan tarihi Rumkale’yi tanıtmayı ve çevresine sosyal tesisler kurulmasını amaçlayan projeyle ilgili bilgi veren Kaymakam Yusuf İzzet Kahraman, “Rumkale’nin karşısına restoran niteliğinde gelen misafirlerin dinleneceği yeme içme gibi ihtiyaçlarını gidecekleri tesisler yapılacak. Ayrıca yine Rumkale’nin karısında Fırat Nehri boyunca çevre düzenlemesi yapılacak. 9 ayda tamamlanacak proje çerçevesinde tarihi Rumkale’nin tanıtımı için broşür, CD, hediyelik çantalar gibi materyaller hazırlanacak. Ayrıca, tarihi bölgenin tanıtımı için öncelikle Suriye olmak üzere bazı ülkelere yurtdışı geziler düzenlenecek” dedi.
YEREL TEKNECİLERE DÜZENLEME
Proje kapsamında Rumkale’de bulunan yerel gezinti teknelerine de bir düzenleme getireceklerini ifade eden Kaymakam Yusuf İzzet Kahraman, “Türkiye-Suriye Bölgelerarası İşbirliği Programından alınacak maddi destekle öncelikle Rumkale’de gezinti hizmeti yapılması için bir tekne alınacak. Bu tekne orada hizmet veren yerel gezinti teknecilerine de örnek olacak. Bir tane kaptan yetiştireceğiz. Bu kaptanla diğer teknecilerin eğitimlerini de yaptıracağız. Yapılacak bu uygulama sayesinde yerel teknecilere de bir düzenleme getirilmiş olacak” diye konuştu.
Tarihi Rumkale’nin tanıtımını amaçlayan proje sayesinde bölgeyi yerli-yabancı turizme açmayı hedeflediklerini kaydeden Kaymakam Kahraman şunları söyledi;
“Şu anda bile özellikle yerli turistlerin uğrak alanı olan bölgemizin turizm sektöründen gerekli payı almasını planlıyoruz. 120 bin dolarlık maddi destekle ilçemiz sınırları içerisinde bulunan tarihi Rumkale’nin tanıtımını en iyi şekilde yapmaya çalışacağız. Özellikle Suriye’den bölgemize turist çekmek için girişimlerde bulunacağız.”
2004 yılında başlayan ve Türkiye ile Suriye arasında bulunan ekonomik, ticari, kültürel ve turizm potansiyelinin artırılması, sağlık ve bayındırlık alanlarında iş birliği yapılması ve kültürel değerlerin paylaşılmasını hedefleyen Türkiye-Suriye Bölgelerarası İşbirliği Programı’ndan destek verilecek projeler belirlendi. 20 milyon dolar bütçeli programdan Kilis, Gaziantep ve Suriye’nin Halep kentinde üretilen projelere maddi destek sağlanacak.
Mustafa bey ben ve Halil hocam kadastro müdürümüz Mustafa Aslan beyi ziyaret edip konu hakkında bilgi aldık. Rum Kale'nin Nizip sınırları içerisinde olduğu kesindir arkadaşlar. Fakat sahip çıkılırmı, çıkabilecek ekip varmı derseniz bilemem. Bu konuda da Yavuzeli Kaymakam'ını kutluyorum.
Ayrıca buralardan bir turizm geliri elde etmek istiyorsak, Zeugma'dan Rum kale'ye kadar sahil yolu yapılması lazım.
Rumkale'yi 1838 yılında ziyaret eden Mareşal Helmut Von Moltke, kayanın nerede bittiği, insan eserinin nerede başaladığını kestirmenin güç olduğunu ve kaleden bakınca Fırat nehrinin gümüş bir şerit gibi ayaklar altında uzanıp aktığını belirtmektedir. Rumkale, Birecik Barajının su tutmasıyla birlikte üç tarafı sularla çevrilmiş olup, bir yarım aa haline gelmiştir. Kalede bugün görünen mimarı eserler arasında, Osmanlılar döneminde yapılmış mescit, Aziz Nerses Kilisesi, Barşavma Manastırı, çok sayıda yapı kalıntısı, su sarnıçları ve bir helezonik su kuyusu vardır. Helezonik kuyu içerisinden basamaklarla Fırat Nehrinin seviyesine kadar inilebilmektedir. Kuyu yaklaşık 8 m. genişliğinde ve 75 m. derinliğinde olup, Fırat Nehriden su temin etmek için yapılmıştır. Kuyunun silindirik iç yüzünde kayanın oyulmasıyla helezonik bir merdiven meydana getirilmiştir.
,
